Pakt i Sztandar Pokoju
przez Kulturę

Przez całe życie Mikołaj Roerich zaangażowany był w problematykę ochrony dóbr kultury. Już we wczesnej młodości, gdy jako małoletni archeolog amator odkopywał w północnej Rosji rzadkie i piękne starożytne przedmioty, zdał sobie sprawę, że najwspanialsze dzieła ludzkiego geniuszu twórczego są niemal zawsze zaniedbywane lub nawet niszczone przez samą ludzkość.
W pierwszych latach mijającego stulecia Roerich odbył podróż do historycznych miast północnej Rosji, utrwalając na płótnie ich kruszące się mury i niszczejące budowle. Apelował następnie do rządu rosyjskiego o podjęcie starań w sprawie zachowania i odnowienia tych bezcennych ogniw więzi z przeszłością.
Później spustoszenia dokonane przez pierwszą wojnę światową i rewolucję rosyjską jeszcze bardziej wzmogły jego wysiłki. Roerich uświadomił sobie, że dziedzictwo kulturalne każdego narodu jest w istocie rzeczy skarbem całego świata. Jego idea dziedzictwa kulturalnego uległa rozszerzeniu i objęła nie tylko materialne pozostałości wcześniejszych kultur - na przykład budowle i dzieła sztuki - lecz także działalność twórczą, uniwersytety, biblioteki, szpitale, sale koncertowe i teatry. Wszystko to musi być chronione przed zniszczeniami wojennymi i zaniedbaniem, ponieważ bez nich życie byłoby jedynie prymitywną i nieświadomą wegetacją na ziemi.
Roerich zrozumiał, że potrzebny jest wysiłek międzynarodowy. W latach dwudziestych, z pomocą znawców prawna międzynarodowego, zredagował tekst traktatu, który znany jest obecnie jako Pakt Roericha.
Ruch poparcia dla Paktu Roericha i Sztandaru Pokoju rósł szybko na początku lat trzydziestych i miał ośrodki w wielu krajach. Odbyły się trzy międzynarodowe konferencje: w Brugii (Belgia), w Montevideo (Urugwaj) i w Waszyngtonie. Sam Pakt głosił konieczność ochrony wytworów kultury i działalności kulturalnej na świecie - zarówno w czasie wojny, jak pokoju - i podawał sposób, w jaki wszystkie obiekty mające wartość kulturalną byłyby ogłaszane za neutralne i objęte ochroną, tak samo, jak to czyni Czerwony Krzyż w odniesieniu do szpitali. Znamienne jest, że Pakt Roericha był często nazywany Czerwonym Krzyżem Kultury.
Tak jak Czerwony Krzyż ma swój ochronny znak i flagę, podobnie też Pakt Roericha oznaczony jest symbolem (widocznym na niniejszej stronie), który również widnieje na fladze - Sztandarze Pokoju. Ten Sztandar, wywieszany we wszystkich miejscach działalności kulturalnej na obiektach posiadających wartość historyczną, miałby oznajmiać ich neutralność, niezależność od walczących stron.
Symbol Sztandaru Pokoju sięga głębokiej starożytności. Chyba najwcześniejszy znany przykład tego znaku pojawia się na amuletach z epoki kamiennej: trzy kropki, bez otaczającego kręgu. Na liczne inne przykłady natknął się Roerich w różnych częściach świata i pojął, że wyraża on głębokie i wysublimowane zrozumienie trójjedynej natury bytu. Ale dla celów Sztandaru i Paktu Roerich zakreślił okrąg jako wyobrażenie całości Kultury, przy czym trzy kropki oznaczają sztukę, naukę i religię - trzy najbardziej rozległe zakresy ludzkiej działalności kulturalnej. Okrąg miał również przedstawiać Wieczność czasu, ogarniającą przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Święte pierwociny tego symbolu, obrazującego fundamentalne dla wszystkich religii trójnie, nadaje Paktowi i Sztandarowi Pokoju nadzwyczaj doniosłe znaczenie.
Pakt Roericha został przyjęty najpierw przez dwadzieścia jeden krajów obu Ameryk i podpisany jako traktat w Białym Domu, w obecności prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, w dniu 15 kwietnia 1935 roku przez wszystkich członków Unii Panamerykańskiej. Później podpisały go także inne kraje.
Poniżej zamieszczamy tekst Paktu Roericha oraz przesłania prezydenta Roosevelta do Kongresu Stanów Zjednoczonych z okazji jego ratyfikacji.

Pakt Roericha
Przesłanie prezydenta Roosevelta

© Nicholas Roerich Museum, New York
Send comments and suggestions to webmaster@roerich.org